Oligospermi ve Şiddetli Oligospermi Nedir?
Oligospermi (oligozoospermi), erkeklerde ejakülattaki (menideki) sperm konsantrasyonunun ve toplam sperm sayısının normal referans sınırlarının altında olduğu durumdur. Şiddetli oligospermi ise sperm sayısının normalin çok daha altında olduğu tabloyu ifade eder.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 6. Baskı (2021) (PMC10929669) kılavuzuna ve güncel üroloji literatürüne göre sperm sayısı sınıflandırması şu şekildedir:
- Normal Sperm Sayısı (Normozoospermi Alt Sınırı): Mililitrede en az 16 milyon spermatozoa/mL (%95 GA: 15–18 milyon/mL) ve toplam ejakülatta en az 39 milyon spermatozoa. (DSÖ 5. Baskı'da konsantrasyon alt sınırı 15 milyon/mL idi).
- Hafif – Orta Düzey Oligospermi: Sperm konsantrasyonunun 5 milyon/mL ile 16 milyon/mL arasında olması.
- Şiddetli Oligospermi: Sperm konsantrasyonunun 5 milyon/mL’nin (özellikle < 1–3 milyon/mL) altında olması.
- Kriptozoospermi: Taze örnekte sperm görülmezken, santrifüj sonrası çökeltide (pellet) çok az sayıda sperm hücresi saptanması.
Şiddetli Oligospermi Nedenleri
Şiddetli oligosperminin birçok farklı nedeni olabilir:
- Hormonal dengesizlikler: Hipotalamus-hipofiz-testis eksenindeki bozukluklar (FSH, LH ve Testosteron dengesizlikleri) sperm üretimini azaltabilir.
- Testislerin fonksiyon bozuklukları ve genetik faktörler: Klinefelter sendromu, Y kromozomu mikrodelesyonları, inmemiş testis öyküsü, enfeksiyonlar (orşit), travma veya radyasyon testislerin işlevini etkileyebilir.
- Varikosel: Testislerdeki toplardamarların genişlemesi, ısı artışı ve oksidatif stres yoluyla sperm üretimini düşürebilir.
- İlaçlar ve dışsal hormonlar: Dışarıdan alınan testosteron/anabolik steroidler, kemoterapi ve bazı ilaçlar sperm üretimini baskılayabilir.
- Yaşam tarzı ve çevresel etkenler: Sigara, obezite, yoğun stres, aşırı sıcak maruziyeti ve çevresel toksinler hormon dengesini ve spermatogenezi olumsuz etkileyebilir.
Tanı ve Tedavi Yaklaşımı
Şiddetli oligospermi tanısı için en az 2–3 hafta arayla yapılmış spermiogram, endokrin hormon profili (FSH, LH, Toplam Testosteron, Prolaktin) ve özellikle sayı < 5 milyon/mL olduğunda genetik tarama (Karyotip ve Y kromozomu mikrodelesyon analizi) yapılması önerilir.
Tedavi planı altta yatan nedene göre belirlenir:
- Düzeltilebilir nedenlerin tedavisi: Hormonal eksikliklerde gonadotropin/medikal tedaviler, klinik varikosel varlığında mikrocerrahi varikoselektomi sperm sayısını artırabilir.
- Yardımcı üreme teknikleri (IVF / ICSI): Doğal gebeliğin sağlanamadığı veya şiddetli oligospermi saptanan çiftlerde İntrasitoplazmik Sperm Enjeksiyonu (ICSI - Mikroenjeksiyon) yöntemiyle mevcut canlı spermler seçilerek yüksek başarıyla döllenme sağlanabilmektedir.
📌 Klinik Sonuç ve Özet: DSÖ 6. Baskı (
PMC10929669) kriterlerine göre sperm yoğunluğunun 16 milyon/mL'nin (veya toplam 39 milyonun) altında olması oligospermi olarak değerlendirilir. Şiddetli oligospermi durumunda zaman kaybetmeden üroloji/androloji uzmanına başvurularak genetik ve hormonal incelemelerin tamamlanması, gerekirse sperm dondurma (kriyoprezervasyon) seçeneğinin değerlendirilmesi önerilir.